در حاشیه کناره گیری فیدل کاسترو از ریاست جمهوری کوبا "نسیم سوسیالیسم!"

February 20, 2008  07:18 PM

 

آذر ماجدی

آذر ماجدی

دو روز پیش رسانه های بین المللی خبر کناره گیری فیدل کاسترو را در راس اخبارشان اعلام کردند. تفاسیر مختلف سیاسی در این مورد پخش کردند. گذشته کوبا را مرور نمودند. این خبر بعنوان مهمترین خبر روز مطرح شد. چرا؟ اهمیت این مساله چیست؟ فیدل کاسترو بعلت کهولت و بیماری از ریاست جمهوری کناره گیری کرده است، چرا باید این خبر چنین انعکاسی داشته باشد؟

فیدل کاسترو یک شخصیت تاریخی منحصر بفرد است. 49 سال پیش انقلاب کوبا را علیه رژیم باتیستا، دیکتاتوری فاسد دست نشانده آمریکا با همراهی و همکاری چه گوارا رهبری کرد. انقلاب کوبا ضربه بزرگی به آمریکا و موقعیت جهانی آن بعنوان ابر قدرت، وارد آورد. کوبا حکم حیات خلوت آمریکا را داشت. محل کسب و کار آزادانه مافیای آمریکا بود. گرسنگی، فقر، محرومیت، بی سوادی، زندان، شکنجه و فساد در جامعه کوچک کوبا بیداد میکرد. انقلاب کوبا دوره نوینی را در انقلابیگری بین المللی، بویژه در کشورهای تحت سلطه آغاز کرد.

نیم قرن است که دولت آمریکا علیه رژیم کوبا و شخص فیدل کاسترو توطئه کرده است، بارها نقشه های سازمان سیا برای ترور کاسترو عقیم مانده است. نیم قرن کوبا را تحت تحریم اقتصادی قرار داده است. مهاجرین دست راستی کوبا در آمریکا از یک سیستم لابی بسیار قوی برخوردارند. پول های بسیاری توسط این مهاجرین برای سرنگونی رژیم کوبا هزینه میشود. اما رژیم کوبا و کاسترو هنوز سر کارند. این مساله یکی از مهمترین وقایع تاریخی برای دولت آمریکا و ابر قدرتی آنست. دولت آمریکا که براحتی تاکنون دولت های بسیاری را در آمریکای لاتین تغییر داده است، کودتاهای بسیاری سازمان داده است، از جمله کودتای خونین پینوشه در شیلی در سال 1973، سر کار ماندن دولت کوبا را چون خاری در چشم مینگرد.

موقعیت دولت کوبا، بویژه پس از سقوط شوروی در سال 1991 و پایان جنگ سرد بسیار متزلزل شد. تحریم اقتصادی فشارهای بسیاری بر مردم کوبا تحمیل کرد. نرخ مهاجرت از کوبا به آمریکا افزایش یافت. اما در اواسط دهه 90 با افزایش معاملات و کمک های اقتصادی و سپس با سر کار آمدن دولت های چپ در ونزوئلا و بلیوی شرایط به شکل محسوسی تغییر کرد.

کوبا یک کشور سوسیالیستی نیست. علیرغم قانون اساسی مصوب دهه 70 و علیرغم نامگذاری حزب بنام سوسیالیست، در کوبا نظام سوسیالیستی برقرار نیست. اما کوبا یک موقعیت ویژه دارد. بقول منصور حکمت "واقعیت اینست که کوبا به همان اندازه که نسیمی از اندیشه سوسیالیستی در آن وزیده است، از نظر شاخص های تمدن انسانی، از سواد تا حرمت شخصی و حتی دخالت مردم در زندگی سیاسی، میتواند یک مدل آرمانی برای خود جامعه آمریکا باشد."

دو عرصه مهم اصلاحات در کوبا، آموزش و پرورش و بهداشت و درمان است. در هر دو عرصه کوبا با کشورهای پیشرفته اقتصادی برابری میکند. سطح سواد در کوبا بالاترین رقم در میان کشورهای باصطلاح جهان سوم و در کل آمریکا است. بی سوادی در کوبا ریشه کن شده است. آموزش و پرورش در تمام سطوح مجانی است. تحصیل تا سن 15 سالگی اجباری است. سطح سواد در کوبا کاملا با پیشرفته ترین کشورهای اقتصادی در جهان رقابت میکند. بهداشت عمومی و رایگان در کوبا برای کلیه شهروندان موجود است. چند سال پیش رسانه ها وضعیت بهداشت عمومی در کوبا را بهتر از انگلستان گزارش میکردند. طبق گزارشات بین المللی نرخ مرگ و میر اطفال در کوبا و کانادا به یکسان پایین ترین نرخ در کل آمریکای جنوبی و شمالی است.

به این معنا وضعیت کوبا با حدود یازده میلیون جمعیت بسیار ویژه است. علیرغم تحریم اقتصادی که در دوره هایی، بویژه پس از سقوط شوروی، گلوگاه اقتصادی جامعه را میفشرد، توانسته است در دو عرصه مهم اصلاحات چشمگیری را به نفع رفاه مردم انجام دهد. این واقعیت دولت کوبا و شخص فیدل کاسترو را در مقامی ویژه در میان مردم عدالت خواه جهان قرار داده است. بخصوص در آمریکای لاتین کاسترو دارای مقام بسیار برجسته ای میان مردم و چپ جامعه است. کاسترو برای چپ های ناسیونالیست ضد امپریالیست حکم قهرمان را دارد. استقامت در مقابل دولت آمریکا این موقعیت را از آن او کرده است.

با کناره گیری کاسترو یک دوره تاریخی به پایان میرسد. انقلاب کوبا یک نوع رومانتیسم انقلابی را در جهان نمایندگی میکند. باید دید که آینده جه تحولاتی را در کوبا شاهد خواهد بود. آیا کوبا کاملا به جامعه بین المللی می پیوندد و با دولت آمریکا به سازش میرسد؟ در چنین صورتی آیا شاهد کاهش رفاهیات مردم خواهیم بود، آنچه در کل شوروی سابق و اروپای شرقی پس از سقوط شوروی بوقوع پیوست؟ اینها سوالات بازی است.

ستون اول

کوبا*

منصور حکمت

ايده اشغال کوبا و سرنگونى کاسترو نه فقط در محافل دست راستى کوبايى هاى ساکن فلوريدا، بلکه در درون هيات حاکمه آمريکا يک آرزوى ديرينه است. با سقوط شوروى و بلوک شرق، تعيين تکليف کوبا بعنوان يک "کانون کمونيستى" در يک وجبى خاک آمريکا به بالاى دستور رانده شد. موج اخير هزاران پناهنده قايق نشينى که به مخاطره آميزترين شکل، آويخته بر امواج اقيانوس اطلس، به سوى آمريکا هجوم آوردند، بار ديگر مساله کوبا را به صدر رسانه هاى آمريکايى و غربى راند.
2
رسانه ها و سياستمداران آمريکايى تلاش ميکنند کوبا را يک هائيتى ديگر جلوه بدهند. ميگويند مردم از "استبداد" به تنگ آمده کوبا دمکراسى و بازار ميخواهند و رندانه ميپرسند که آيا مدارا با کوبا و در همان حال فشار به هائيتى و تدارک اشغال نظامى آن، يک تناقض در سياست آمريکا نيست؟
3
جالب اينجاست که در ميان موج جديد مهاجرين به دريا زده کوبايى هنوز يکى پيدا نشده است که علت اقدام خود را نبود "دمکراسى" در کوبا ذکر کند. همه بدون استثنا از فشار اقتصادى سخن ميگويند. بعضى به روشنى و صراحت حتى در سواحل فلورايدا و جلوى دوربين شبکه هاى تلويزيونى آمريکا، از موازين اجتماعى، حرمت شخصى و ايمنى نسبى خود در کوبا سخن ميگويند و تحريم و محاصره اقتصادى توسط آمريکا را عامل مشقات خود ذکر ميکنند.

واقعيت اينست که کوبا به همان اندازه که نسيمى از انديشه سوسياليستى در آن وزيده است، از نظر همه شاخصهاى تمدن انسانى، از سواد تا حرمت شخصى و حتى دخالت مردم در زندگى سياسى، ميتواند يک مدل آرمانى براى خود جامعه آمريکا باشد. در مواجهه اخير کاسترو پيروز شد، اما تهديد آمريکا بالاى سر کوبا جدى است. بايد اين تهديد را خنثى کرد.

6
اولين بار در شهريور ١٣٧٣، سپتامبر ١٩٩٤، در شماره ١٥ انترناسيونال منتشر شد.

مجموعه آثار منصور حکمت جلد هشتم صفحات ٢١٧ تا ٢١٨