انفصال نهائی فتح و حماس،مساله فلسطین چه خواهد شد؟

June 22, 2007  07:38 AM

 

فاتح شیخ

فاتح شیخ
fateh_sh@yahoo.com
٢١ ژوئن ۲٠٠٧
انفصال نهائی فتح و حماس
مساله فلسطین چه خواهد شد؟

آنچه در این هفته در فلسطین گذشت، تحولات برجسته ای بود که بازتاب و پیامدهای آن، سریعا از فلسطین و از صحنه کشمکش فلسطین و اسرائیل فراتر رفت و به سیاست های منطقه و جهان گسترش یافت. این بازتاب سریع و وسیع، یک بار دیگر جایگاه واقعی مساله فلسطین در سیاست خاورمیانه و جهان، و در دل جدالهای خونین جاری را یادآوری کرد.

هفته گذشته در پی شش ماه درگیری میان نیروهای مسلح فتح و حماس، همه مواضع و دفاتر فتح در نوار غزه توسط حماس برچیده شد. حماس سلطه یگانه خود را بر سراسر غزه تحمیل کرد. این اقدام، بلافاصله به عمر کوتاه کابینه انتلافی پایان داد. محمود عباس رئیس حکومت فلسطین، با "کودتا" خواندن اقدام نظامی حماس، کابینه اسماعیل هنیه را منحل اعلام کرد و سلام فیاض، اقتصاددان "مستقل" و وزیر اسبق دارائی، را مامور تشکیل یک کابینه اضطراری کرد. این کابینه فورا تشکیل شد و "سوگند" خورد و به این ترتیب پارلمان فلسطین، که اکثریت آن با حماس است، را دور زد؛ قرار است کابینه فیاض در آینده مشخص نشده ای ملزومات انتخابات زودرس پارلمان و ریاست جمهوری را فراهم کند.

تحولات روزهای اخیر، گواه انفصال نهائی دو جریان فتح و حماس در سیاست و در حکومت فلسطین است. اکنون عملا قلمرو حکومتی فلسطین به دو منطقه غزه و کرانه غربی زیر اتوریته دو کابینه تقسیم شده، که چشم انداز یکی شدنشان بکلی ناروشن است. تا آنجا که به فتح و سازمان آزادیبخش فلسطین برگردد، به نظر میرسد قاطعانه کمر به تعیین تکلیف با حماس بسته اند و تا همینجا حماس را به یک موقعیت تدافعی و محکوم به انزوای روزافزون، رانده اند. در واقع، دولت مستعجل حماس، چنانکه انتظار میرفت، زیر فشار واقعیات داخلی و خارجی به مراتب قویتری از ساختار "انتخاباتی" و "دمکراتیک" حاکمیت خودمختار فلسطین، عملا و رسما در هم شکسته است. حماس از یک نیروی در قدرت، مجددا به موقعیت یک گروه فشار اپوزیسیونی، ولو میلیتانت، سقوط میکند. دامنه عمل و قدرتی که برد انتخاباتی ژانویه ٢٠٠٦، به حماس داد، در قیاس با موقعیت بالادست سیاسی- اجتماعی فتح و "ساف" بعنوان پرچمدار تاریخی ناسیونالیسم فلسطینی، بسیار محدودتر و شکننده تر از آن بود که رهبران حماس تصور میکردند. علاوه بر این اتفاقات جهانی و منطقه ای یکسال و نیم گذشته، عرصه را بمراتب بیشتر از سابق بر حماس تنگ کرده است.  

روند عروج و افول حماس
 
در مقاله ای در مقطع برد حماس در انتخابات (عروج حماس: فاشیسم در مقابل فاشیسم - کمونیست ٧٨ – ١٤ بهمن ١۳٨٤- ۳ فوریه ٢٠٠٦) ضمن بررسی روند عروج حماس، نوشته ام: "برد انتخاباتی حماس نمیتواند توازن سیاسی تاریخی در صحنه سیاسی فلسطین را یکشبه بهم بریزد. حماس برای مساله فلسطین راه حل ندارد، از کانال این مساله و با ارائه یک مشی "میلیتانت" در برابر اسرائیل و غرب، در صدد است سلطه اسلام سیاسی را بر آن جغرافیا حاکم کند. حماس یک گردان اسلام سیاسی در خط مقدم جبهه جنگ قدرت آن با آمریکا و اسرائیل است."

تحولات اوضاع از آن تا کنون به درجاتی به زیان موقعیت این گردان اسلام سیاسی در فلسطین عمل کرده است: شکست اسرائیل در جنگ لبنان و بحرانی که به همین سبب گریبانش را هنوز رها نکرده است، بن بست روزافزون آمریکا در عراق، شکست بوش و جمهوریخواهان در انتخابات آمریکا و روی آوری ناگزیرشان به توصیه های راپرت بیکر-همیلتن در زمینه سیاست خاورمیانه و حل مساله فلسطین، اجبار آمریکا به بازی دادن مجدد گروه چهار (آمریکا، اروپا، روسیه، UN) در خصوص مساله فلسطین، دست بالا پیدا کردن جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی در برابر آمریکا و غرب و اجبار آمریکا و غرب به توجه به خواستها و سهم خواهی ناسیونالیسم عرب بعنوان یک نیروی منطقه ای و یک حریف شکل دادن به "نظم جدید"، همه این تحولات بعلاوه خصومت و مخالفت شان با عروج حماس،  سبب شده است که آمریکا و اسرائیل و اروپا سیاست خود را به سمت راه اندازی مجدد پروسه مذاکره برای حل مساله فلسطین بر اساس راه حل "دو دولت" برگردانند و طبعا بعنوان طرف مذاکره محمود عباس و "ساف" را ترجیح می دهند.

به این ترتیب، روندی که از شکست قرارداد اسلو تا مرگ عرفات و بعد از آن، با پافشاری لجوجانه سیاست فاشیستی راست افراطی اسرائیل و در راس آن شارون، به تدریج به عروج حماس کمک کرده بود، اکنون با اجبار آمریکا و اسرائیل و غرب به توجه مجدد به مذاکره برای حل مساله فلسطین، به اضافه تحرک نسبی ناسیونالیسم عرب در دوره اخیر در مقابله با پیشرویهای جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی در منطقه، همگی به زیان موقعیت حماس تغییر کرده است. شکست استراتژی آمریکا و انگلیس در عراق باعث شد که تونی بلر همزمان با شکست انتخاباتی جمهوریخواهان بگوید: راه خروج از بن بست عراق و کل خاورمیانه به حل مساله فلسطین گره خورده است. در حالیکه پیشتر همنوا با بوش بر آن بود که پیشرفت "دمکراسی" در "خاورمیانه بزرگ" از کانال "پروسه دمکراسی در عراق" میگذرد. تجدید نظر نسبی آمریکا و اسرائیل در ارتباط با مساله فلسطین، جزئی از تغییر سیاستی است که در نتیجه بن بست استراتژی قلدری نظامی شان در منطقه و بخاطر بهبود موقعیت خود در رقابت با حریفان جهانی و منطقه ایشان به آن تن داده اند.       

مساله فلسطین چه خواهد شد؟

مساله فلسطین امروز در چارچوب سیاسی دیگری در قیاس با دوره قرارداد اسلو و حتی "نقشه راه" بوش، قرار گرفته است. استراتژی میلیتاریستی آمریکا پس از ١١ سپتامبر و بویژه پس از حمله به عراق و در شرایط بن بست کنونی این استراتژی، خواه ناخواه چارچوبهای سیاسی پیشین خاورمیانه را بهم ریخته است. اکنون جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی در خاورمیانه موقعیت دست بالایی، ولو موقت، در برابر آمریکا و اسرائیل پیدا کرده است. اکنون چه آمریکا، چه اسرائیل، چه اروپا، چه روسیه (که با توجه به شکست آمریکا در صدد است موقعیت شوروی سابق در خاورمیانه را برای خود کسب کند) و چه ناسیونالیسم عرب بعنوان یک نیروی منطقه ای مدعی سهم از نظم جهانی، با وضعیت جدیدی در خاورمیانه روبرو هستند که مشخصه آن تضعیف موقعیت قدرقدرتی آمریکا و تقویت موقعیت جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی است.

در این چارچوب سیاسی جدید، آمریکا و اسرائیل ناچارند در برابر پیشروی جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی به حل مساله فلسطین و به فشارهای ناسیونالیسم عرب، بیشتر از سالهای قبل گردن بگذارند. و دقیقا در میان نقاط تمرکز اسلام سیاسی در منطقه یعنی جمهوری اسلامی، اسلام سیاسی در عراق، حزب الله در لبنان و حماس و غیره در فلسطین، این حماس است که ضعیف ترین حلقه اسلام سیاسی است. اگر روزی اسرائیل و آمریکا به حماس و اسلام سیاسی نیاز داشتند تا برای عرفات و ناسیونالیسم عرب مزاحمت ایجاد کند، امروز برعکس، به محمود عباس و ناسیونالیسم عرب برای تضعیف حریف دست پرورده و طغیان کرده خود، یعنی اسلام سیاسی نیاز دارند. استقبال آمریکا و غرب و اسرائیل از اقدامات محمود عباس را در این چارچوب جدید سیاسی خاورمیانه ای و در رابطه با موقعیت کنونی آنها در توازن منطقه باید سنجید و فهمید.

در چنین شرایطی البته فشار اقتصادی و نظامی و تحمیل گرسنگی و ناامنی هرروزه به مردم غزه توسط اسرائیل و غرب به بهانه حاکمیت حماس بر آن منطقه، علاوه بر جنبه شدیدا ضد مردمی و ضد انسانی آن، میتواند موقعیت حماس را در برابر محمود عباس در انظار مردم تقویت کند. حماس و همه جریانات اسلام سیاسی تاریخا از فلاکت و استیصال و ستمدیدگی مردم فلسطینی و عرب که حاصل جنگ و اشغالگری اسرائیل و آمریکا و ناتوانی ناسیونالیسم عرب در جوابگوئی به آن بوده است تغذیه کرده اند و هنوز می کنند.

کمونیست ها و هر عنصر پیشرو و آزادیخواه در منطقه و جهان باید فشار مبارزه خود بر آمریکا و اسرائیل برای گردن نهادن به حل فوری مساله فلسطین از طریق برسمیت شناختن فوری دولت مستقل و متساوی الحقوق فلسطینی را ده چندان کنند. این یک راه واقعی کشیدن فرش از زیر پای اسلام سیاسی است. ما میگوئیم و تکرار میکنیم که دفاع از حل مساله فلسطین یعنی خاتمه دادن فوری به اشغال سرزمینهای فلسطینی توسط اسرائیل و برسمیت شناختن دولت مستقل فلسطینی، مقابله با قلدری نظامی و جنگ افروزی آمریکا در خاورمیانه و هر جای دیگر دنیا، سرنگونی جمهوری اسلامی به نیروی مردم، خروج فوری آمریکا و متحدانش از عراق و تشکیل یک دولت سکولار و غیرقومی در این کشور و دفاع از سکولاریسم در خاورمیانه و همه جوامع اسلامزده، یک پلاتفرم مشترک دوره کنونی برای کمونیست ها و آزادیخواهان در خاورمیانه و سراسر جهان است.